Scheuren met de schaats over het Grote Meer

Zijn wij, Belgen en Nederlanders, salonschaatsers geworden? Dat is misschien net iets te sterk uitgedrukt, maar toch valt het meteen op als je de Zweden ziet voorbijschaatsen op hun natuurijs: niet één rijdt er rond op de klapschaatsen die wij zo goed kennen van de kunstijsbanen. En dat is een heel overwogen en praktische keuze van de noorderlingen. Hun kloeke "kluunschaatsen" zijn gewoon veel praktischer op het maandenoude natuurijs vol scheuren.

Vinterparken in Östersund, waar het schaatstraject op Störsjön begint.

Van 23 tot 28 februari was ik op schaatsvakantie in Zweden. Dankzij de sociale media was ik immers te weten gekomen dat er op Storsjön (het Grote Meer) in Östersund op 25 februari een schaatstoertocht werd georganiseerd. Dat is op amper 2 uur rijden van ons huis, naar Zweedse normen dus vlak in de buurt. Een uitstekende gelegenheid om eindelijk eens op het Zweedse natuurijs te kunnen schaatsen.

De wekker liep donderdag af om 03.45 uur. Na een stevig ontbijt ging het vervolgens met de auto over donkere en besneeuwde wegen richting Östersund, waar we om 06.30 uur aan het Vinterparken afspraak hadden met een dozijn leden van de Haarlemse IJsvreters, de informele schaatsclub die de tocht samen met de gemeente Östersund organiseerde. Een vlekkeloze organisatie trouwens, want de hele tocht konden we om de 20 kilometer genieten van de bevoorrading met rozijnenbrood met kaas, kanelbullar (kaneelbollen) en heerlijke warme thee. En uiteraard van het aangename gezelschap van de Haarlemse schaatsers.


Westenwind met sneeuw

Om 07.00 uur klonk het startschot en reden we voor de eerste keer richting Kungsgårdsviken. Daar lag na precies 10 kilometer het keerpunt op de mooi geveegde baan. Een stevige westenwind bij -6°C maakte er telkens pittige heenrit van, terwijl het er bij de terugtocht naar Östersund met de wind in de rug soms net iets te snel aan toe ging om de scheuren in het ijs tijdig op te merken.
De eerste ronde verliep droog en het was genieten toen de zon boven de heuvel tevoorschijn kwam. Maar al snel nam de bewolking toe en nog in de tweede ronde dwarrelden de sneeuwvlokken door de lucht. De rest van de dag zou het soms flink doorsneeuwen en moesten de veegmachines alle zeilen bijzetten om het traject beschaatsbaar te houden.

Op voorhand had ik besloten om voor een tocht van 100 kilometer te gaan. Door een gebrek aan basisconditie zou meer niet verstandig geweest zijn en er wachtte mij ook nog een lange en door de verse sneeuw moeilijke terugtocht met de auto. Ik reed gelukkig tijdens die eerste vijf ronden probleemloos mee met de Haarlemse IJsvreters, echte bikkels die daarna allemaal nog doorgingen tot ze de voor schaatsers magische grens van de 200 kilometer (die Elfstedentocht, weet u wel) hadden bereikt.
Ook Wouter, mijn Belgische schaatskompaan tijdens deze reis, rondde de kaap van de 100 kilometer, zodat we in de namiddag met een goed gevoel, niet te vermoeid en zonder fysieke averij terug richting Sundsvall konden bollen met de auto.

De geveegde baan op Storsjön.

Onzichtbare scheuren

Dankzij de veegmachines die de hele tijd over en weer reden op het traject, was het die donderdag goed doenbaar om met onze langebaan-klapschaatsen te rijden op het Zweedse natuurijs. Maar dat was een uitzonderlijke situatie, speciaal voor de tocht van de Haarlemse IJsvreters. Op zaterdag was ik terug op het Storsjön, om ook eens wat meer van de omgeving te genieten tijdens het schaatsen. Tijdens een prestatietocht ben je immers vooral toch gefocust op het ijs en de rijders voor je. Maar dat was op schaatsgebied een ontnuchtering. Hoewel er de hele dag een stralende zon stond, lag er een laagje sneeuw van een centimeter op het traject en daardoor waren de (soms brede) scheuren vrijwel onzichtbaar. Weinig of geen probleem voor de Zweedse kluunschaatsen, die zo zijn gevormd dat ze over en door deze scheuren glijden, maar levensgevaarlijk met mijn veel smallere langebaan-klapschaatsen, waarvan de messen soms volledig in de onzichtbare scheuren verdwenen. Na twee valpartijen besloot ik dan maar wijselijk om de rest van de dag op wandeltempo over het ijs te glijden.

Conclusie: als het natuurijs niet perfect geschaafd, geborsteld en geveegd wordt, kan je met langebaanschaatsen weinig aanvangen op het Zweedse natuurijs. Een beetje alsof je met een ranke racefiets een steil en modderig bospad zou proberen af te fietsen. Dan ben je echt veel beter af met een stevige mountainbike. Een paar Zweedse kluunschaatsen staat nu bijgevolg hoog op mijn verlanglijstje.

Sundsvall Speedskaters

Mijn "gewone" klapschaatsen gooi ik daarom zeker nog niet weg. Op zondagochtend was ik te gast op de sfeervolle vierhonderdmeterbaan van de Sundsvall Speedskaters. Drie keer per week, van oktober tot april, kunnen hun leden daar schaatsen tijdens de cluburen, waarbij de toegang tot de ijsbaan gratis is. Op de prachtige ijsvloer van Gärdebanan doen mijn "Hollandse" klapschaatsen uitstekend hun werk.

Nee, mijn besluit staat vast: ik ga klapschaaten op het kunstijs, kluunschaatsen op het natuurijs en tussendoor langlaufen op de sneeuw. Haast jammer dat er af en toe in België ook nog gewerkt moet worden!

Gärdebanan is de sfeervolle vierhonderdmeterbaan in openlucht in Sundsvall.

Kwakkelweer in Medelpad

Aan de ene kant is het fantastisch om een eigen huis in Zweden te hebben, aan de andere kant soms ook wat frustrerend. "Waren we nu maar in Gimåfors", is allicht één van de meest uitgesproken zinnen als we opnieuw thuis in België zijn. Gelukkig is er telkens weer het vooruitzicht van de volgende afreis.

Over ons verblijf tijdens de kerstvakantie had ik hier nog niets geschreven. Voor het derde jaar op rij liet de winter erg lang op zich wachten in Zweden. Maar eens te meer hadden we geluk. Toen we op 23 december van de luchthaven van Stockholm naar Medelpad reden, was er tot vlak ten zuiden van Sundsvall geen sneeuw te bekennen. Dat veranderde toen we Västernorrland binnenreden en nog meer toen we in Sundsvall de Oostzeekust achter ons lieten en we verder het binnenland in reden. Er was de vorige dag 10 cm sneeuw gevallen in Medelpad en we kwamen bij ons huis in een prachtig mooi decor.

Het uitzicht vanop onze veranda, op 24 december 2015, pal op de middag. De zon stond op dat ogenblik dus het hoogst, amper 4 graden boven de horizon.

De kerstdagen verliepen kwakkelend: soms wat lichte vorst, soms wat lichte dooi. Maar al bij al bleef er voldoende sneeuw liggen om een mooie witte kerst te hebben. De kans op een witte kerst is in Gimåfors trouwens 95 procent. Dat is één van de redenen waarom we ons huis zo hoog in het noorden zijn gaan zoeken.

Een nadeel van het kwakkelweer was wel dat de wegen, paden en opritten er spekglad bijlagen. Zo was onze oprit van de carport naar de weg herschapen in één ijsbaan. Gelukkig hadden we een vierwielaangedreven auto mét spijkerbanden gehuurd. Die reed vrij probleemloos naar boven.

De oprit was herschapen in één grote ijsbaan.

Omdat we gekozen hadden voor een vliegformule met alleen handbagage (ook Belgen zijn wel eens zuinig!) konden we helaas onze schaatsen niet meenemen. Die mag je immers niet meenemen in de cabine. En dat was achteraf gezien een jammere zaak, want onze baai van Holmsjön lag er na de korte dooi perfect beschaatsbaar bij. In tegenstelling tot vorig jaar, toen er door de constante sneeuwval geen ruimen aan was. Er zit maar één ding op: vier paar "reserve"-schaatsen kopen en die in ons huis laten liggen, zodat we ze niet elke keer mee moeten sleuren.

Over schaatsen gesproken. Eind februari ga ik terug naar ons huis, om een lange tocht te schaatsen. Hoe lang precies, zal van de omstandigheden afhangen, maar allicht wordt het 100 kilometer. Veel meer laat mijn conditie momenteel niet toe. Die tocht vind niet plaats op "ons" Holmsjön, maar op het 120 kilometer verderop gelegen Storsjön in Jämtland. Start en aankomst zijn in het stadje Östersund, meer bepaald in Vinterparken dat daar elk jaar opnieuw wordt opgebouwd. Het personeel van Vinterparken veegt er voor schaatsers een baan schoon die kan variëren van 10 tot 25 kilometer.

Als ik in één stuk terugkom van de tocht in Östersund, ga ik enkele dagen later ook nog eens een aantal rondjes schaatsen op de vierhonderdmeterbaan in Sundsvall, om daar kennis te maken met de plaatselijke schaatsclub.

De toertocht op Storsjön wordt georganiseerd door de informele ijsvereniging De IJsvreters uit Haarlem. Meer informatie op deze facebookpagina.

Gott Nytt År!

Binnenkort meer over ons Kerstverblijf in Medelpad

Medelpad in de jaren veertig

Van René, een Vlaming die al jarenlang in Sundsvall woont en een trouwe lezer van dit blog is, kreeg ik de link naar dit zwart-witfilmpje. Het geeft een prachtig beeld van het leven in Medelpad kort na de Tweede Wereldoorlog.
Een aantal bekende plaatsen passeren de revue, zoals het stadscentrum van Sundsvall, de oude kerk van Liden, het uitzicht van op Norra Stadsberget, de paardenrenbaan van Bergsåker,... Ook Holmsjön komt aan bod.

Bij de beelden van een zomerse zondag op het strand van Sundsvall, deelt de commentator langs zijn neus weg mee dat in Medelpad de mooiste meisjes van het land wonen. De bikini was er in elk geval al flink in de mode in die tijd. De hoog opgetrokken zwembroeken van de mannen zijn euhhh... bevreemdend te noemen.

Fascinerend is ook om te zien hoe het hout toen nog getransporteerd werd. Geen sprake van zwaarbeladen vrachtwagens die over de wegen scheuren. We zien in het filmpje hoe arbeiders de boomstammen aan elkaar sjorren tot een groot vlot met een roer en dat vlot vervolgens over de rivieren Indalsälven en Ljungan stroomafwaarts naar de houtverwerkende fabrieken in de omgeving van Sundsvall laten drijven. In de stroomversnellingen gaat het er daarbij soms heftig aan toe.

In het filmpje steekt ook een bijzonder raar dier de kop op: de Skvader. Dat is een beest met de voorkant van een haas en de achterkant van een hoen. Het dook in de negentiende eeuw op in straffe jagersverhalen in Medelpad. Een handige dierenopzetter, Rudolf Granberg, slaagde er in om er eentje haast levensecht te reconstrueren. Het beest is inmiddels legendarisch geworden en groeide uit tot het officieuze symbool van Sundsvall.

Maar genoeg geschreven, bekijkt u het filmpje vooral zelf. Om het met de slotwoorden van de commentator te zeggen: Medelpad, dat is heel Norrland in een notendop.



 

De winter sluipt dichterbij

De voorbije nacht heeft het voor het eerst dit najaar gevroren in de SMHI-weerhut van Torpshammar, het officiële weerstation dat het dichtst bij ons huis ligt. Het kwik zakte er tot -0,3°C. Op veel plaatsen in midden-Zweden was dat al vroeger het geval. Ik hou het weerstation van Torpshammar om begrijpelijke redenen nu al twee jaar intensief in de gaten en het valt mij op dat het er vaak wat minder koud is dan in de omringende plaatsen. Allicht heeft dat te maken met de ligging aan de brede Ljungan-rivier. Grote open watermassa's hebben altijd een wat temperende invloed op de temperatuur.

Ons huis ligt een heel stuk buiten het rivierdal, zo'n 150 meter hoger dan Torpshammar. Waarschijnlijk heeft het er al eerder dit najaar lichtjes gevroren. Vroeg of laat plaats ik er wel eens een semi-professioneel weerstation zodat ik het temperatuursverloop op de voet kan volgen. Beroepsmisvorming van de meteoroloog, vrees ik.

Nu zijn er nog wel meer tekenen dat de winter stilaan op komst is in Zweden. Zo lag er in Kiruna, in Zweeds Lapland, gisteren voor de eerste keer een dun laagje sneeuw. Komende week wordt het voor het eerst ook overdag serieus kouder in Medelpad. Het kwik komt er, ondanks de zon, rond de middag niet veel hoger dan +5°C. Noem het maar een eerste voorsmaakje van het sneeuw- en vorstrijke hoofdgerecht dat in deze regio vanaf eind november wordt voorgezet.

Onze buurman redt drie mensenlevens

De zoon van onze achterbuurman is een held! Het voorbije weekend heeft hij drie mensenlevens gered. Zondagochtend wilde hij aan de stuga van zijn ouders, alleen bereikbaar via het grindwegje langs ons huis, zijn roeibootje uit het water halen. Plots hoorde hij midden op Holmsjön verzwakte stemmen om hulp roepen. Hij zag in de verte drie mannen in het water liggen. Hij sprong meteen in zijn boot en roeide er naar toe.

Toen hij dichterbij kwam, zag hij dat er drie vissers in het water lagen. Hun bootje was gekapseisd en gezonken. Ze droegen geen zwemvesten en konden zich nauwelijks nog boven water houden. Hij slaagde er in om de drie drenkelingen, twee Russen en een Pool, in zijn bootje te hijsen en roeide zo snel hij kon weer naar de kant. "Jij hebt echt ons leven gered", zei één van de Russen hem.

Omdat zijn ouders niet thuis waren en hij de sleutel van de stuga niet bij zich had, bracht hij de drie verkleumde drenkelingen naar ons huis, waar mijn schoonouders nu verblijven. Ze konden er een warme douche nemen en kregen droge kleren van mijn schoonvader, terwijl hun eigen kleren de droogkast in gingen. Mijn schoonmoeder bakte ook nog pannenkoeken voor hen om hen wat op te kikkeren.

Het verhaal kwam pas vandaag op de Zweedse tv omdat redder Jörgen, bescheiden als veel Zweden, deze week hard aan het werk was en de pers niet te woord kon staan. Ook de drenkelingen konden hem niet meer bereiken om hem persoonlijk te bedanken. Dat de drie nu heelhuids naar hun werk in Berlijn zijn kunnen terugkeren, hebben ze nochtans aan onze dappere en allerte achterbuurman te danken.

De redder uit Gimåfors, Jörgen, deze ochtend geïnterviewd door de Zweedse tv aan de oever van het meer vlak bij ons huis.

Bronnen: SVT en mijn schoonouders.

Het interview is te zien via deze link.

Onder de blote sterrenhemel

Eén van de dingen die in ons deel van Medelpad tijdens het winterhalfjaar het meest in het oog springen, is de schitterende sterrenhemel. Ons huis in Gimåfors staat in een gebied waar er vrijwel geen lichtvervuiling is. Er staan geen lantaarnpalen in onze straat en het eigenlijke "centrum" van Gimåfors ligt te ver weg om voor hinderlijk licht te zorgen.

Je merkt het meteen als je op een onbewolkte avond of nacht de deur uit gaat: de Melkweg schittert in al zijn pracht aan het zwerk. Er zijn vrijwel direct veel meer sterren te zien dan bij ons in het lichtvervuilde Vlaanderen. Helemaal mooi wordt het als je je ogen een twintigtal minuten laten wennen aan de duisternis. Dan is de hemel gevuld met fonkelende sterren. Meestal zie je binnen de vijf minuten ook al één of meerdere vallende sterren. Alsof er in Gimåfors elke heldere avond een meteorenregen is.

Het kaartje hieronder is een detail uit de Light Pollution Atlas, waarin ik de omgeving van Holmsjön met de rode pijl heb aangeduid. De stad Sundsvall springt er uit qua lichtvervuiling, maar ligt ver genoeg van ons huis om niet meer hinderlijk te zijn. Ook de bewoonde valleien van de Ljungan en de Indalsälven (die van oost naar west lopen) zijn duidelijk te herkennen. Gimåfors ligt op de donkere heuvelrug tussen beide valleien in.

Ons huis staat in een gebied met vrijwel geen lichtvervuiling, zoals te zien op dit detail uit de Light Pollution Atlas. De steden Sundsvall en Östersund springen er uit, maar ook daar is er nog veel minder lichtvervuiling dan in Vlaanderen.

Het contrast met het lichtvuile Vlaanderen (en Nederland) kan niet groter zijn. Dat is één hel verlicht gebied, waar het overgrote deel van de sterren zelfs tijdens de helderste nachten niet meer te zien zijn.
We hebben nog geen telescoop in ons Zweedse huis, maar misschien moeten we dat toch maar eens overwegen. Veel Vlaamse amateurastronomen zouden - bij manier van spreken  - een moord begaan om in dergelijke omstandigheden hun waarnemingen te kunnen doen.
Het noorderlicht krijg je er geregeld gratis bij.

Het contrast met het lichtveruilde Vlaanderen kan niet groter zijn.(klik op de kaartjes om ze te vergroten)