Gott Nytt År!

Binnenkort meer over ons Kerstverblijf in Medelpad

Medelpad in de jaren veertig

Van René, een Vlaming die al jarenlang in Sundsvall woont en een trouwe lezer van dit blog is, kreeg ik de link naar dit zwart-witfilmpje. Het geeft een prachtig beeld van het leven in Medelpad kort na de Tweede Wereldoorlog.
Een aantal bekende plaatsen passeren de revue, zoals het stadscentrum van Sundsvall, de oude kerk van Liden, het uitzicht van op Norra Stadsberget, de paardenrenbaan van Bergsåker,... Ook Holmsjön komt aan bod.

Bij de beelden van een zomerse zondag op het strand van Sundsvall, deelt de commentator langs zijn neus weg mee dat in Medelpad de mooiste meisjes van het land wonen. De bikini was er in elk geval al flink in de mode in die tijd. De hoog opgetrokken zwembroeken van de mannen zijn euhhh... bevreemdend te noemen.

Fascinerend is ook om te zien hoe het hout toen nog getransporteerd werd. Geen sprake van zwaarbeladen vrachtwagens die over de wegen scheuren. We zien in het filmpje hoe arbeiders de boomstammen aan elkaar sjorren tot een groot vlot met een roer en dat vlot vervolgens over de rivieren Indalsälven en Ljungan stroomafwaarts naar de houtverwerkende fabrieken in de omgeving van Sundsvall laten drijven. In de stroomversnellingen gaat het er daarbij soms heftig aan toe.

In het filmpje steekt ook een bijzonder raar dier de kop op: de Skvader. Dat is een beest met de voorkant van een haas en de achterkant van een hoen. Het dook in de negentiende eeuw op in straffe jagersverhalen in Medelpad. Een handige dierenopzetter, Rudolf Granberg, slaagde er in om er eentje haast levensecht te reconstrueren. Het beest is inmiddels legendarisch geworden en groeide uit tot het officieuze symbool van Sundsvall.

Maar genoeg geschreven, bekijkt u het filmpje vooral zelf. Om het met de slotwoorden van de commentator te zeggen: Medelpad, dat is heel Norrland in een notendop.



 

De winter sluipt dichterbij

De voorbije nacht heeft het voor het eerst dit najaar gevroren in de SMHI-weerhut van Torpshammar, het officiële weerstation dat het dichtst bij ons huis ligt. Het kwik zakte er tot -0,3°C. Op veel plaatsen in midden-Zweden was dat al vroeger het geval. Ik hou het weerstation van Torpshammar om begrijpelijke redenen nu al twee jaar intensief in de gaten en het valt mij op dat het er vaak wat minder koud is dan in de omringende plaatsen. Allicht heeft dat te maken met de ligging aan de brede Ljungan-rivier. Grote open watermassa's hebben altijd een wat temperende invloed op de temperatuur.

Ons huis ligt een heel stuk buiten het rivierdal, zo'n 150 meter hoger dan Torpshammar. Waarschijnlijk heeft het er al eerder dit najaar lichtjes gevroren. Vroeg of laat plaats ik er wel eens een semi-professioneel weerstation zodat ik het temperatuursverloop op de voet kan volgen. Beroepsmisvorming van de meteoroloog, vrees ik.

Nu zijn er nog wel meer tekenen dat de winter stilaan op komst is in Zweden. Zo lag er in Kiruna, in Zweeds Lapland, gisteren voor de eerste keer een dun laagje sneeuw. Komende week wordt het voor het eerst ook overdag serieus kouder in Medelpad. Het kwik komt er, ondanks de zon, rond de middag niet veel hoger dan +5°C. Noem het maar een eerste voorsmaakje van het sneeuw- en vorstrijke hoofdgerecht dat in deze regio vanaf eind november wordt voorgezet.

Onze buurman redt drie mensenlevens

De zoon van onze achterbuurman is een held! Het voorbije weekend heeft hij drie mensenlevens gered. Zondagochtend wilde hij aan de stuga van zijn ouders, alleen bereikbaar via het grindwegje langs ons huis, zijn roeibootje uit het water halen. Plots hoorde hij midden op Holmsjön verzwakte stemmen om hulp roepen. Hij zag in de verte drie mannen in het water liggen. Hij sprong meteen in zijn boot en roeide er naar toe.

Toen hij dichterbij kwam, zag hij dat er drie vissers in het water lagen. Hun bootje was gekapseisd en gezonken. Ze droegen geen zwemvesten en konden zich nauwelijks nog boven water houden. Hij slaagde er in om de drie drenkelingen, twee Russen en een Pool, in zijn bootje te hijsen en roeide zo snel hij kon weer naar de kant. "Jij hebt echt ons leven gered", zei één van de Russen hem.

Omdat zijn ouders niet thuis waren en hij de sleutel van de stuga niet bij zich had, bracht hij de drie verkleumde drenkelingen naar ons huis, waar mijn schoonouders nu verblijven. Ze konden er een warme douche nemen en kregen droge kleren van mijn schoonvader, terwijl hun eigen kleren de droogkast in gingen. Mijn schoonmoeder bakte ook nog pannenkoeken voor hen om hen wat op te kikkeren.

Het verhaal kwam pas vandaag op de Zweedse tv omdat redder Jörgen, bescheiden als veel Zweden, deze week hard aan het werk was en de pers niet te woord kon staan. Ook de drenkelingen konden hem niet meer bereiken om hem persoonlijk te bedanken. Dat de drie nu heelhuids naar hun werk in Berlijn zijn kunnen terugkeren, hebben ze nochtans aan onze dappere en allerte achterbuurman te danken.

De redder uit Gimåfors, Jörgen, deze ochtend geïnterviewd door de Zweedse tv aan de oever van het meer vlak bij ons huis.

Bronnen: SVT en mijn schoonouders.

Het interview is te zien via deze link.

Onder de blote sterrenhemel

Eén van de dingen die in ons deel van Medelpad tijdens het winterhalfjaar het meest in het oog springen, is de schitterende sterrenhemel. Ons huis in Gimåfors staat in een gebied waar er vrijwel geen lichtvervuiling is. Er staan geen lantaarnpalen in onze straat en het eigenlijke "centrum" van Gimåfors ligt te ver weg om voor hinderlijk licht te zorgen.

Je merkt het meteen als je op een onbewolkte avond of nacht de deur uit gaat: de Melkweg schittert in al zijn pracht aan het zwerk. Er zijn vrijwel direct veel meer sterren te zien dan bij ons in het lichtvervuilde Vlaanderen. Helemaal mooi wordt het als je je ogen een twintigtal minuten laten wennen aan de duisternis. Dan is de hemel gevuld met fonkelende sterren. Meestal zie je binnen de vijf minuten ook al één of meerdere vallende sterren. Alsof er in Gimåfors elke heldere avond een meteorenregen is.

Het kaartje hieronder is een detail uit de Light Pollution Atlas, waarin ik de omgeving van Holmsjön met de rode pijl heb aangeduid. De stad Sundsvall springt er uit qua lichtvervuiling, maar ligt ver genoeg van ons huis om niet meer hinderlijk te zijn. Ook de bewoonde valleien van de Ljungan en de Indalsälven (die van oost naar west lopen) zijn duidelijk te herkennen. Gimåfors ligt op de donkere heuvelrug tussen beide valleien in.

Ons huis staat in een gebied met vrijwel geen lichtvervuiling, zoals te zien op dit detail uit de Light Pollution Atlas. De steden Sundsvall en Östersund springen er uit, maar ook daar is er nog veel minder lichtvervuiling dan in Vlaanderen.

Het contrast met het lichtvuile Vlaanderen (en Nederland) kan niet groter zijn. Dat is één hel verlicht gebied, waar het overgrote deel van de sterren zelfs tijdens de helderste nachten niet meer te zien zijn.
We hebben nog geen telescoop in ons Zweedse huis, maar misschien moeten we dat toch maar eens overwegen. Veel Vlaamse amateurastronomen zouden - bij manier van spreken  - een moord begaan om in dergelijke omstandigheden hun waarnemingen te kunnen doen.
Het noorderlicht krijg je er geregeld gratis bij.

Het contrast met het lichtveruilde Vlaanderen kan niet groter zijn.(klik op de kaartjes om ze te vergroten)

Het monster van Holmsjön

Sinds kort doen in Medelpad hardnekkige geruchten de ronde over "Het monster van Holmsjön". Het zou voor het eerst gesignaleerd zijn half juli, in de omgeving van Sandnäset (zie foto hieronder). Getuigen spreken van "een weerzinwekkende verschijning, met een spierwit lijf en een opvallend grijze kop". Het zou een kleine twee meter lang zijn en werd in juli nog een paar keer gespot. Sinds augustus heeft het zich merkwaardig genoeg niet meer laten zien.

De Zweden die de mysterieuze verschijning zagen opduiken, getuigen dat het een angstaanjagend, maar onverstaanbaar geluid voortbrengt. Het monster zou klanken uitstoten als "Brrrr! Brrr! Brrrr!" en "K-k-k-oud! K-k-k-koud! K-k-k-koud seg ik u!" Ze begrijpen er in elk geval geen snars van.

De autoriteiten vragen om niet te panikeren. Volgens hen wijst alles erop dat het dan wel om een erg lelijk, maar ook totaal ongevaarlijk monster zou gaan. De toeristische dienst van Medelpad reageerde zelfs verheugd: "Kunnen we eindelijk ook op dit gebied de concurrentie aangaan met dat prutsmeertje in Schotland. Dit moet extra toeristen kunnen lokken naar onze prachtige regio."

Het monster van Holmsjön, zoals gefotografeerd door een getuige half juli 2015.

Surströmming: gefermenteerde haring in bolle blikken

Goddelijk volgens de één, walgelijk volgens de ander. Ook in Zweden zelf zijn de meningen verdeeld over de surströmming, de gefermenteerde haring met de doordringende geur. Zelf heb ik het nu al een paar keer gegeten en ik moet toegeven: het smaakt mij steeds beter. En o ja: ook aan de geur raak je gewend.

In de supermarkt in Sundsvall krijgen de blikken surströmming een prominente plaats.

Onze achterburen nodigen ons jaarlijks uit op een traditioneel surströmming-etentje. Na alle verhalen die we al gehoord hadden over deze gefermenteerde vis, gingen we er de eerste keer toch een beetje met knikkende knieën heen. Uiteindelijk viel het goed (bij mij) tot zelfs héél goed (bij Ann) mee. De surströmming komt in Zweden op tafel met gekookte aardappelen, vers gesnipperde ui, tomaat, kaas, knäckebröd en eventueel ook wat sla. Dat alles liefst met ook een glaasje sterke drank erbij. We hebben in ons dorp trouwens een nieuwe variant gelanceerd die bijzonder in de smaak viel: surströmming uit de Oostzee met Filliers-graanjenever uit Deinze.

Voor wie het nog niet zou weten: surströmming is een streekspecialiteit van de Höga Kusten, de Oostzeekust in het midden van Zweden. Haring uit de Oostzee ("strömming") wordt eerst gepekeld en vervolgens in de zomer een week of zes in houten vaatjes in de volle zon gezet. Het gevolg laat zich gemakkelijk raden: de haring gaat gisten. Daarna wordt de haring ingeblikt, maar in het blik blijft hij nog verder gisten. Daardoor staan de meeste blikjes surströmming bol.

De doordringende geur komt vooral vrij bij het openmaken van het blik. De haring fileren, moet je zelf nog even doen. Let ook op het glaasje Belgische Filliers-jenever, dat uitstekend past bij de surströmming.

Het blikje surströmming wordt pas vlak voor het opdienen open gemaakt. Meestal zitten we buiten om de "zure haring" te eten, maar deze zomer was het wat aan de frisse kant en stond de tafel bij de buren binnen gedekt. Of beter gezegd, twee tafels: eentje voor de surströmmingeters strategisch gelegen vlak bij de buitendeur en de andere, voor de niet-surströmmingeters wat verder in huis. De buurman hanteerde de blikopener buiten op het terras, want vooral bij het openen van de blikken is de geur nogal euhhh, penetrant.

Vooral in centraal-Zweden wordt het eten van surströmming aanzien als een deel van de identiteit. Ze proeven het van jongsaf aan. Bij ons aan de surströmmingtafel zat ook de vijfjarige kleinzoon van de buren met smaak mee te eten. Zijn iets jongere broertje deelde zijn enthousiasme niet en trok bedenkelijk zijn neus op: "Det luktar illa" (dat ruikt vies). Ook lang niet alle volwassenen zijn verzot op de gefermenteerde streekspecialiteit. Ik heb de indruk dat in onze regio ongeveer de helft van de bevolking vriendelijk maar beslist "Nej, tack" zegt tegen de surströmming. In het zuiden van Zweden schijnen er zelfs bijzonder weinig liefhebbers van de gegiste Oostzeeharing te wonen.

"Maatjesharing of ansjovis voor vergevorderden", is steevast ons antwoord als mensen ons vragen hoe die surströmming nu eigenlijk smaakt. Er zijn een paar dingen waar je je overheen moet kunnen zetten. Ten eerste de zwavelachtige geur, vooral als het blik net open gaat. Wat voor ons ook weinig appetijtelijk is: de haring in de blikken is alleen ontdaan van de kop, maar alle ingewanden zitten er nog in. Voor je begint te eten, moet je die verwijderen en de haring fileren. Als je al die voorbereidende stappen hebt overwonnen, kan je dus optimaal genieten van de surströmming. Het gefileerde deel van de haring is erg smeuiig, zouterig, maar smaakt absoluut niet naar bedorven vis.

Nee, ons kan je al lang niet meer straffen met een surströmming-maaltijd!