Het vijfde seizoen: de lentewinter

Naast de vier officiële seizoenen hebben ze er in Medelpad nog een vijfde extra: de vårvinter. Letterlijk vertaald: de lentewinter. Die situeert zich ergens tussen eind februari en half april. 's Nachts kan het nog de stenen uit de grond vriezen, maar de dagen lengen al serieus en de zon heeft voldoende kracht om het kwik overdag tot ver boven het vriespunt uit te tillen, zonder dat dit al te veel schade aanricht aan de sneeuw en het ijs. Dat maakt de vårvinter uitermate geschikt om te skiën, langlaufen, ijsvissen en soms zelfs nog te schaatsen, als de ijskwaliteit het toelaat. In de zon en uit de wind kan je zelfs al heerlijk buiten eten.

Half april vorig jaar: onder de avondzon vissen in de ene kant van het meer waar het ijs al weggedooid was.

Deze tijd van het jaar lengen de dagen in Medelpad veel sneller dan bij ons in Vlaanderen. In de kerstperiode is het er donker van pakweg half vier in de namiddag tot half negen 's ochtends. Maar vanaf half januari gaat het snel. De zon komt dan elke dag zowat 4 minuten vroeger op en gaat 4 minuten later onder. Zo winnen ze in het voorjaar in Medelpad 8 minuten daglicht per etmaal. In Vlaanderen is dat 4 minuten. Op dit ogenblik zijn de dagen er zelfs al langer dan in België.

Mijn buurman had mij tijdens mijn korte Zweedse verblijf in februari al grijnzend gewaarschuwd toen ik zei dat we begin april terug zouden komen naar ons huis: "Denk maar niet dat de winter hier dan al voorbij is!" Dat blijkt ook wel. De voorbije twee nachten daalde het kwik in Torpshammar tot dicht tegen de -10°C en voor vanavond wordt er verse sneeuw verwacht. Het ijs op het meer ligt op veel plaatsen nog altijd een halve meter dik.

Laat het nog maar een tijdje zo blijven. Hopelijk kunnen wij dan binnenkort ook nog eventjes genieten van de vårvinter. De schaatsen gaan alvast mee.

Het temperatuursverloop van de voorbije dagen: koude nachten, maar overdag (soms ruim) boven het vriespunt.

Da's weer een mysterie minder

Tijdens mijn korte verblijf in Medelpad enkele weken geleden, heb ik in de sneeuw rond ons huis verschillende sporen gezien. Een paar kon ik vrij snel thuisbrengen. De hoefafdrukken van reebokjes bijvoorbeeld. Die dartelen vaak rond in onze omgeving. Niet alleen in de bossen, maar ook in de tuintjes van de huizen, op zoek naar wat extra voedsel.
Ook de vos is een vaak geziene gast en laat geregeld zijn sporen na in de sneeuw. Niet alleen pootafdrukken trouwens, als u begrijpt wat ik bedoel.
En tussen de bomen waren her en der de pootafdrukjes te zien van eekhoorns, die geregeld hun slaapplaats verlaten om hun wintervoorraad te gaan aanspreken.


Vlak bij ons huis vond ik ook sporen die ik niet meteen kon thuisbrengen. De pootafdrukken waren vrij groot en duidelijk voorzien van scherpe nagels.

De sporen in de sneeuw rond ons huis, met een balpen erbij om een idee te krijgen van de grootte.

Na determinatie door kenners, dankzij Hendrik, was het mysterie snel opgelost. Het waren volgens hen overduidelijk de sporen van een das. Er moet dus een dassenburcht in de buurt zijn, maar die heb ik nog niet ontdekt.

Een ander niet meteen te herkennen sneeuwspoor liep vanuit het bos door onze tuin tot aan de voordeur. De sporen waren al gedeeltelijk weggesmolten, maar aan de grootte te zien vermoed ik dat het een spoor van een eland was. Die had blijkbaar de adventskrans zien hangen aan de deur en had er eens aan gesnuffeld. Gelukkig niet van gegeten, want de mooie groene krans was helaas voor hem/haar niet vegetarisch, maar syntetisch. Voortaan zullen we de krans wat vroeger opnieuw binnenhalen, om ongelukken te vermijden. Of een échte, natuurlijke krans buiten hangen. Dat is misschien een nog beter idee.

De vermoedelijke elandsporen, die vanuit het bos tot aan de voordeur liepen.

De lente is al in Sundsvall

Bij ons begint de meteorologische lente altijd op dezelfde datum, namelijk op 1 maart. In Zweden hanteren ze een andere definitie van "meteorologische lente". Die begint voor een bepaalde plaats van zodra de gemiddelde etmaaltemperatuur er zeven dagen op rij boven het vriespunt blijft. In zowat het hele zuiden van Zweden is de meteorologische lente al enkele dagen aangebroken. Aan de hele noordelijke Oostzee-kust, en dus ook in de stad Sundsvall in Medelpad, bleef de gemiddelde etmaaltemperatuur gisteren voor de zevende dag op rij boven het vriespunt. Ook daar is de lente aangebroken.

Voor heel wat Zweedse plaatsen is dat voor het tweede jaar op rij recordvroeg. Het SMHI, het Zweedse KMI, neemt als voorbeeld het plaatsje Haparanda. Dat ligt aan het noordelijkste uiteinde van de Oostzee (Botnische Golf), vlak op de grens met Finland. Tot vorig jaar was de meteorologische lente er nooit vroeger aangebroken dan op 15 maart (1923). Vorig jaar begon de lente er al op 5 maart; een verpulvering van het vorige record. Dit jaar brak de meteorologische lente er al aan op... 24 februari.

Als oorzaak verwijst het SMHI naar de uitzonderlijke ijsbedekking van de Botnische Golf. Nog nooit sinds het begin van waarnemingen lag er zo weinig ijs in het noordelijkste deel van de Oostzee als dit jaar. Het open water zorgde ervoor dat de temperatuur langs de hele kust veel gemakkelijker kon oplopen.

In Holm, waar ons huis staat, is het trouwens nog altijd meteorologisch gezien winter.

(Bron: blog SMHI)

In de donkergroene gebieden is de meteorologische lente definitief begonnen, in de blauwe gebieden is het nog winter. In de lichtegroene gebieden ligt de etmaaltemperatuur al minstens 1 dag boven het vriespunt. (Bron: SMHI)

Het is lastig bergop glijden

Gelukkig was er geen kat in de buurt. Niemand heeft dus gezien hoe ik weinig elegant op handen en knieën over het ijs van Holmsjön kroop. De Zweden zouden zich ongetwijfeld een breuk gelachen hebben met die rare Belg die daar zo onbeholpen over hun meer voortbewoog. Maar ik kon gewoon niet anders. Ik troost mij met de gedachte dat niemand het ooit te weten komt.

Wat was er nu gebeurd? Het Holmmeer (Holmsjön in het Zweeds) is eigenlijk een immense, 37 kilometer lange verbreding van het kleine riviertje Gimån, dat gevoed wordt met water uit de heuvels van Jämtland en Härjedalen. Omdat in de winter vrijwel alle neerslag er valt als sneeuw en alle water bevriest, stopt de toevoer van nieuw water en daalt het peil van het meer enkele meters. Op het ogenblik dat het waterpeil begint te dalen, is het meer al volledig dichtgevroren. De ijsvloer zakt uiteraard mee, waardoor het ijs aan de oevers na verloop van tijd, meestal vanaf januari, begint af te lopen. Dat zorgt voor spectaculaire beelden, als de rotsen vlakbij de oever door het ijs breken.

Als het waterpeil van het meer daalt, breken de rotsen aan de oever door het ijs.

Vorige week donderdag was ik het meer opgegaan om enkele foto's te nemen. Geen enkel probleem en helemaal niet gevaarlijk, want de ijsvloer is nu minstens een halve meter dik. Omdat het de afgelopen weken een paar keer flink had gedooid en geregend, was de sneeuw op het meer gesmolten en lag er weer een mooie, harde en vrijwel effen ijsvloer. Nadat ik een half uurtje over het ijs had gewandeld en foto's had genomen, besloot ik terug te keren naar ons huis. Ik kwam aan de ijshelling aan de oever waar ik daarnet nog heerlijk naar beneden was gegleden. Ik zette een stap naar boven en... roetsjte prompt weer naar beneden. Grappig. Ik zette voorzichtig twee stappen, en gleed meteen dezelfde afstand weer achteruit. De zolen van mijn lekker warm geïsoleerde laarzen ("bestand tot temperaturen van -40°C") zijn ideaal om in de verse sneeuw te stappen, maar bleken geen enkele grip te hebben op het ijs, dat door de lichte dooi op dat ogenblik helemààl spekglad was geworden. De vorige dag was ik er bij -5°C nog probleemloos naar boven gestapt.

De ijsvloer van Holmsjön op donderdag 26 februari 2015.

Ik bleef nog enkele minuten proberen, raakte soms een meter of twee ver op de ijshelling,  maar van zodra ik begon te glijden was er geen houden meer aan. Ik kwam steevast weer bij mijn beginpositie terecht. Ik besefte dat er maar één ding opzat. En dus kroop er een rare Belg op handen en knieën onbeholpen de ijshelling aan het Zweedse meer op. Weer een wijze les geleerd. Het is lastig bergop glijden.

De te steile ijshelling aan de rand van het meer.

We kunnen ons nog verwarmen

Aan het Holm-meer duurt de winter lang. Deze foto is genomen half april vorig jaar.

Ons huis in Medelpad is niet gebouwd als een vakantiehuis, maar als een volwaardige gezinswoning. Alles wat het leven comfortabel maakt, is er aanwezig. Dat betekent uiteraard ook centrale verwarming en stromend water, afkomstig uit een bron in onze tuin. Dat heeft tot gevolg dat we in de koude Zweedse winter moeten kiezen: ofwel laten we alle water uit de radiatoren en leidingen weglopen, ofwel moeten we het huis de hele winter verwarmen, ook als we er niet zijn.

We hebben gekozen voor die laatste optie. Omdat we ook tijdens het winterseizoen soms enkele weken naar ons huis gaan, is het een hels karwei om elke keer als we weggaan al het water uit leidingen en radiatoren te laten wegvloeien én telkens opnieuw als we toekomen het water weer aan te sluiten. Het risico is ook te groot: één leiding, radiator of toiletpot vergeten, en je zit zó met een waterballet. Bovendien is het niet fijn om bij strenge vorst eerst nog een halve dag in een vrieskoud huis te moeten zitten vooraleer alles een beetje opgewarmd geraakt.

Daarom hebben we ervoor gekozen om de centrale verwarming ook te laten branden als we er niet zijn. Het kost wel wat, maar dat hebben we op voorhand ingecalculeerd. Stookolie is niet zo populair in het noorden van Zweden. De olie stolt te snel als het buiten streng vriest. Ook aardgas is er niet populair. Het is onbegonnen werk om op het immens uitgestrekte Zweedse platteland overal leidingen aan te leggen. Elektriciteit is er duur, maar één energiebron is ruimschoots aanwezig: hout.
Onze centrale verwarming draait op houtpellets. Die zijn relatief goedkoop en al even relatief milieuvriendelijk. De houtpellets worden idealiter gemaakt van houtafval en zijn CO2-neutraal.

Pellets, brandstof gemaakt van houtafval.

Vorige zomer hebben we zowat de hele kelder volgestapeld met zakken pellets, waarmee we het reservoir van de brander van de centrale verwarming om de tien dagen moeten bijvullen. Die voorraad blijkt nu net niet voldoende om de hele winter mee door te komen. Daarom hebben we ruim 2500 kilogram pellets bijbesteld. Die worden komende week geleverd op drie palletten. Die palletten kunnen niet door de kelderdeur. De zakken met pellets moeten dus stuk voor stuk binnen worden gedragen.

We kunnen de palletten met pellets niet buiten laten staan. Niet zozeer voor het risico op diefstal. Dat gebeurt niet zo vaak in het hoge noorden, waar iedereen elkaar vertrouwt. Maar de pellets moeten op een droge plaats bewaard worden. We kunnen moeilijk onze Zweedse buren opzadelen met dit zware werk. Dus zit er niets anders op dan de komende week een paar dagen naar Medelpad te trekken.om de zakken zelf in de kelder te gaan binnendragen.

Oké, ik geef het toe. Ik vind het absoluut niet erg. Ik heb het er misschien zelfs een beetje om gedaan. Alle redenen zijn goed om naar Medelpad af te reizen!

Naar Medelpad, maar hoe?

Wie vanuit België of Nederland naar de natuurpracht en rust van Medelpad wil reizen, moet daarvoor een kleine prijs betalen: deze prachtige regio in het midden van Zweden is vanuit onze lage landen niet zo gemakkelijk bereikbaar. Maar eigenlijk kan je van dat nadeel even goed een voordeel maken. Een trip door Scandinavië is nooit een straf, maar eerder een belevenis op zich.

Deze foto namen we van op de ferry, bij het buitenvaren van de haven van Göteborg.

Vliegen naar Sundsvall

De snelste manier om naar Medelpad te reizen, is het vliegtuig nemen tot in Sundsvall Timrå Airport, bij de Zweden zelf ook wel bekend als Midlanda Airport. Rechtstreekse vluchten vanuit België of Nederland naar Sundsvall zijn er niet, maar je kan via SAS Scandinavian Airlines wel vliegen van Zaventem naar Stockholm Arlanda en vervolgens daar een aansluitende vlucht nemen naar Sundsvall. Op de luchthaven van Sundsvall kan je dan een auto huren. Eind februari reis ik op die manier, omdat ik een paar dagen ga werken in ons huis en niet te veel tijd wil verliezen met reizen. Dit is de snelste manier, maar ook de duurste manier om naar Medelpad te reizen.

Vliegen naar Stockholm Bromma of Skavsta

Vaak vliegen we vanuit Zaventem naar Stockholm Bromma met SN Brussels Airlines. De vluchten zijn relatief goedkoop en Bromma is een kleine, regionale luchthaven vrijwel in het centrum van Stockholm. Op deze kleine luchthaven kan je een auto huren en naar Medelpad rijden. Dat is wel een rit van 450 kilometer naar het noorden, volledig langs het traject van de E4 via de steden Uppsala, Gävle en Hudiksvall. De E4 is een goed onderhouden hoofdweg, grotendeels autosnelweg en vrijwel altijd filevrij. Het landschap langs de E4 tussen Stockholm en Hudiksvall is mooi, maar niet spectaculair. Vanaf Hudiksvall wordt de omgeving snel ruiger en indrukwekkender. Je nadert immers de beroemde Höga Kusten.

Wie echt goedkoop wil vliegen, kan met Ryanair vanop de luchthaven van Charleroi naar die van Stockholm Skavsta. De Ryanair-formule is bekend: spotgoedkoop als je alleen met handbagage vliegt, meteen een stuk duurder als je veel ingecheckte bagage wil meenemen. Bijkomend nadeel is dat Skavsta nog 100 kilometer ten zuiden van Stockholm ligt. Ook op Skavsta kan je een auto huren, maar dan heb je nog een trip van 550 kilometer naar Medelpad voor de boeg. We hebben dit al een paar keer gedaan, omdat veel van onze spullen al in ons huis in Holm liggen en we dus weinig bagage moeten meenemen.

Met de boot naar Göteborg

Als we voor een langere periode gaan, nemen we gewoon onze eigen auto. Een enkele reis duurt dan wel twee dagen. De fijnste manier vinden we om op de eerste dag van Drongen naar Kiel te rijden (700 kilometer). Daar nemen we de overzet van Stena Line naar Göteborg. De ferry vertrekt om 18 uur uit de Duitse haven en vaart rond 9 uur de volgende ochtend de haven van Göteborg binnen. Overnachten doen we in een comfortable hut. Het leuke is dat je ook nog eens een paar honderd kilometer aflegt terwijl je slaapt.
De trip van Göteborg naar Sundsvall is nog 750 kilometer lang, maar erg aangenaam: een variatie van grotere en kleinere wegen, door bossen en open vlaktes, langs mooie plaatsjes als Alingsås, Mariestad en Sala en grotere steden als Örebro en Gävle. Hunebedden, smalle kanaaltjes, prachtige houten boerderijen en landhuizen, reusachtige zwerfkeien, reebokjes en herten: je kijkt onderweg je ogen uit.

Met de auto over de Öresundsbrug

Een laatste mogelijkheid is om het volledige traject met de auto af te leggen. Wij kozen vorig jaar voor de reisweg langs Bremen en Hamburg. In Flensburg staken we de grens met Denemarken over en vervolgens reden we via Kolding en Odense naar Nyborg. Daar begint de Grote Beltbrug, een bijzonder spectaculaire tolbrug naar het Deense eiland Seeland. Vervolgens rij je van Kopenhagen naar Malmö via de Öresundsbrug, bekend geworden door de tv-crimi The Bridge.
Als je in Malmö bent, ben je pas halfweg op je trip naar Medelpad! In deze omgeving kan je best overnachten, om op dag twee van Malmö via Stockholm naar Sundsvall te rijden. Het grootste deel is autosnelweg (E4), maar persoonlijk vinden we dit traject veel saaier dan de gevarieerde tocht van Göteborg naar Sundsvall.
De hele autotrip naar Medelpad is 2200 kilometer lang. Als je de kosten van brandstof, tol en motelovernachting samenrekent, ben je nauwelijks goedkoper uit dan met de ferry Kiel-Göteborg. Persoonlijk gaan wij dan ook liever met de boot.

De spectaculaire Grote Belt-brug in Denemarken ("Storebaeltsbroen from Sjealland" door Hendrik Sendelbach. Licensed under CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons)

Kouder bij ons dan in Zweden

Het gebeurt niet vaak in de winter, maar op dit ogenblik is het kouder in onze Belgische woonplaats Drongen dan in ons Zweeds dorp in Medelpad. Waar het kwik in Drongen nu rond het vriespunt schommelt, geeft het weerstation van Torpshammar een erg zachte +5°C door. Het sneeuwdek wordt dus serieus aangetast.

Gistermiddag begon het kwik in Torpshammar aan een steile klim, om deze voormiddag uit te komen op +5°C.

Torpshammar is een wat groter dorp zo'n 30 kilometer ten zuiden van ons gehuchtje. Daar heeft het SMHI, dat is het KMI van Zweden, een officieel weerstation waarvan de waarnemingen op een aantal weerwebsites terug te vinden zijn. Die waarnemingen zijn meestal representatief voor ons dorp. Ook 30 km naar het noorden staat er een SMHI-weerstation, in Sillre. Het gemiddelde van de temperatuur van Sillre en die van Torpshammar, geeft meestal het beste beeld van de temperatuur in ons dorp.

De huidige dooiaanval in Medelpad duurt niet zo heel lang. Vanaf morgenmiddag begint het er opnieuw te vriezen. Maar begin volgende week zou het kwik drie dagen lang boven nul blijven en krijgt het sneeuwdek het opnieuw hard te verduren.

Volgens mijn Zweedse streekgenoten beginnen die extremen echt wel heel opvallend te worden: van heel koud naar heel zacht op korte tijd tijdens de winter, hittegolven tijdens de zomer, lange droge periodes met bosbranden gevolgd door kletsnat weer met lokale overstromingen,... Veel meer dan de Vlamingen zijn de Zweden er van overtuigd dat het klimaat niet alleen in de toekomst zal veranderen, maar dat het zelfs nu al merkbaar veranderd is.