Kwakkelweer in Medelpad

Aan de ene kant is het fantastisch om een eigen huis in Zweden te hebben, aan de andere kant soms ook wat frustrerend. "Waren we nu maar in Gimåfors", is allicht één van de meest uitgesproken zinnen als we opnieuw thuis in België zijn. Gelukkig is er telkens weer het vooruitzicht van de volgende afreis.

Over ons verblijf tijdens de kerstvakantie had ik hier nog niets geschreven. Voor het derde jaar op rij liet de winter erg lang op zich wachten in Zweden. Maar eens te meer hadden we geluk. Toen we op 23 december van de luchthaven van Stockholm naar Medelpad reden, was er tot vlak ten zuiden van Sundsvall geen sneeuw te bekennen. Dat veranderde toen we Västernorrland binnenreden en nog meer toen we in Sundsvall de Oostzeekust achter ons lieten en we verder het binnenland in reden. Er was de vorige dag 10 cm sneeuw gevallen in Medelpad en we kwamen bij ons huis in een prachtig mooi decor.

Het uitzicht vanop onze veranda, op 24 december 2015, pal op de middag. De zon stond op dat ogenblik dus het hoogst, amper 4 graden boven de horizon.

De kerstdagen verliepen kwakkelend: soms wat lichte vorst, soms wat lichte dooi. Maar al bij al bleef er voldoende sneeuw liggen om een mooie witte kerst te hebben. De kans op een witte kerst is in Gimåfors trouwens 95 procent. Dat is één van de redenen waarom we ons huis zo hoog in het noorden zijn gaan zoeken.

Een nadeel van het kwakkelweer was wel dat de wegen, paden en opritten er spekglad bijlagen. Zo was onze oprit van de carport naar de weg herschapen in één ijsbaan. Gelukkig hadden we een vierwielaangedreven auto mét spijkerbanden gehuurd. Die reed vrij probleemloos naar boven.

De oprit was herschapen in één grote ijsbaan.

Omdat we gekozen hadden voor een vliegformule met alleen handbagage (ook Belgen zijn wel eens zuinig!) konden we helaas onze schaatsen niet meenemen. Die mag je immers niet meenemen in de cabine. En dat was achteraf gezien een jammere zaak, want onze baai van Holmsjön lag er na de korte dooi perfect beschaatsbaar bij. In tegenstelling tot vorig jaar, toen er door de constante sneeuwval geen ruimen aan was. Er zit maar één ding op: vier paar "reserve"-schaatsen kopen en die in ons huis laten liggen, zodat we ze niet elke keer mee moeten sleuren.

Over schaatsen gesproken. Eind februari ga ik terug naar ons huis, om een lange tocht te schaatsen. Hoe lang precies, zal van de omstandigheden afhangen, maar allicht wordt het 100 kilometer. Veel meer laat mijn conditie momenteel niet toe. Die tocht vind niet plaats op "ons" Holmsjön, maar op het 120 kilometer verderop gelegen Storsjön in Jämtland. Start en aankomst zijn in het stadje Östersund, meer bepaald in Vinterparken dat daar elk jaar opnieuw wordt opgebouwd. Het personeel van Vinterparken veegt er voor schaatsers een baan schoon die kan variëren van 10 tot 25 kilometer.

Als ik in één stuk terugkom van de tocht in Östersund, ga ik enkele dagen later ook nog eens een aantal rondjes schaatsen op de vierhonderdmeterbaan in Sundsvall, om daar kennis te maken met de plaatselijke schaatsclub.

De toertocht op Storsjön wordt georganiseerd door de informele ijsvereniging De IJsvreters uit Haarlem. Meer informatie op deze facebookpagina.

Gott Nytt År!

Binnenkort meer over ons Kerstverblijf in Medelpad

Medelpad in de jaren veertig

Van René, een Vlaming die al jarenlang in Sundsvall woont en een trouwe lezer van dit blog is, kreeg ik de link naar dit zwart-witfilmpje. Het geeft een prachtig beeld van het leven in Medelpad kort na de Tweede Wereldoorlog.
Een aantal bekende plaatsen passeren de revue, zoals het stadscentrum van Sundsvall, de oude kerk van Liden, het uitzicht van op Norra Stadsberget, de paardenrenbaan van Bergsåker,... Ook Holmsjön komt aan bod.

Bij de beelden van een zomerse zondag op het strand van Sundsvall, deelt de commentator langs zijn neus weg mee dat in Medelpad de mooiste meisjes van het land wonen. De bikini was er in elk geval al flink in de mode in die tijd. De hoog opgetrokken zwembroeken van de mannen zijn euhhh... bevreemdend te noemen.

Fascinerend is ook om te zien hoe het hout toen nog getransporteerd werd. Geen sprake van zwaarbeladen vrachtwagens die over de wegen scheuren. We zien in het filmpje hoe arbeiders de boomstammen aan elkaar sjorren tot een groot vlot met een roer en dat vlot vervolgens over de rivieren Indalsälven en Ljungan stroomafwaarts naar de houtverwerkende fabrieken in de omgeving van Sundsvall laten drijven. In de stroomversnellingen gaat het er daarbij soms heftig aan toe.

In het filmpje steekt ook een bijzonder raar dier de kop op: de Skvader. Dat is een beest met de voorkant van een haas en de achterkant van een hoen. Het dook in de negentiende eeuw op in straffe jagersverhalen in Medelpad. Een handige dierenopzetter, Rudolf Granberg, slaagde er in om er eentje haast levensecht te reconstrueren. Het beest is inmiddels legendarisch geworden en groeide uit tot het officieuze symbool van Sundsvall.

Maar genoeg geschreven, bekijkt u het filmpje vooral zelf. Om het met de slotwoorden van de commentator te zeggen: Medelpad, dat is heel Norrland in een notendop.



 

De winter sluipt dichterbij

De voorbije nacht heeft het voor het eerst dit najaar gevroren in de SMHI-weerhut van Torpshammar, het officiële weerstation dat het dichtst bij ons huis ligt. Het kwik zakte er tot -0,3°C. Op veel plaatsen in midden-Zweden was dat al vroeger het geval. Ik hou het weerstation van Torpshammar om begrijpelijke redenen nu al twee jaar intensief in de gaten en het valt mij op dat het er vaak wat minder koud is dan in de omringende plaatsen. Allicht heeft dat te maken met de ligging aan de brede Ljungan-rivier. Grote open watermassa's hebben altijd een wat temperende invloed op de temperatuur.

Ons huis ligt een heel stuk buiten het rivierdal, zo'n 150 meter hoger dan Torpshammar. Waarschijnlijk heeft het er al eerder dit najaar lichtjes gevroren. Vroeg of laat plaats ik er wel eens een semi-professioneel weerstation zodat ik het temperatuursverloop op de voet kan volgen. Beroepsmisvorming van de meteoroloog, vrees ik.

Nu zijn er nog wel meer tekenen dat de winter stilaan op komst is in Zweden. Zo lag er in Kiruna, in Zweeds Lapland, gisteren voor de eerste keer een dun laagje sneeuw. Komende week wordt het voor het eerst ook overdag serieus kouder in Medelpad. Het kwik komt er, ondanks de zon, rond de middag niet veel hoger dan +5°C. Noem het maar een eerste voorsmaakje van het sneeuw- en vorstrijke hoofdgerecht dat in deze regio vanaf eind november wordt voorgezet.

Onze buurman redt drie mensenlevens

De zoon van onze achterbuurman is een held! Het voorbije weekend heeft hij drie mensenlevens gered. Zondagochtend wilde hij aan de stuga van zijn ouders, alleen bereikbaar via het grindwegje langs ons huis, zijn roeibootje uit het water halen. Plots hoorde hij midden op Holmsjön verzwakte stemmen om hulp roepen. Hij zag in de verte drie mannen in het water liggen. Hij sprong meteen in zijn boot en roeide er naar toe.

Toen hij dichterbij kwam, zag hij dat er drie vissers in het water lagen. Hun bootje was gekapseisd en gezonken. Ze droegen geen zwemvesten en konden zich nauwelijks nog boven water houden. Hij slaagde er in om de drie drenkelingen, twee Russen en een Pool, in zijn bootje te hijsen en roeide zo snel hij kon weer naar de kant. "Jij hebt echt ons leven gered", zei één van de Russen hem.

Omdat zijn ouders niet thuis waren en hij de sleutel van de stuga niet bij zich had, bracht hij de drie verkleumde drenkelingen naar ons huis, waar mijn schoonouders nu verblijven. Ze konden er een warme douche nemen en kregen droge kleren van mijn schoonvader, terwijl hun eigen kleren de droogkast in gingen. Mijn schoonmoeder bakte ook nog pannenkoeken voor hen om hen wat op te kikkeren.

Het verhaal kwam pas vandaag op de Zweedse tv omdat redder Jörgen, bescheiden als veel Zweden, deze week hard aan het werk was en de pers niet te woord kon staan. Ook de drenkelingen konden hem niet meer bereiken om hem persoonlijk te bedanken. Dat de drie nu heelhuids naar hun werk in Berlijn zijn kunnen terugkeren, hebben ze nochtans aan onze dappere en allerte achterbuurman te danken.

De redder uit Gimåfors, Jörgen, deze ochtend geïnterviewd door de Zweedse tv aan de oever van het meer vlak bij ons huis.

Bronnen: SVT en mijn schoonouders.

Het interview is te zien via deze link.

Onder de blote sterrenhemel

Eén van de dingen die in ons deel van Medelpad tijdens het winterhalfjaar het meest in het oog springen, is de schitterende sterrenhemel. Ons huis in Gimåfors staat in een gebied waar er vrijwel geen lichtvervuiling is. Er staan geen lantaarnpalen in onze straat en het eigenlijke "centrum" van Gimåfors ligt te ver weg om voor hinderlijk licht te zorgen.

Je merkt het meteen als je op een onbewolkte avond of nacht de deur uit gaat: de Melkweg schittert in al zijn pracht aan het zwerk. Er zijn vrijwel direct veel meer sterren te zien dan bij ons in het lichtvervuilde Vlaanderen. Helemaal mooi wordt het als je je ogen een twintigtal minuten laten wennen aan de duisternis. Dan is de hemel gevuld met fonkelende sterren. Meestal zie je binnen de vijf minuten ook al één of meerdere vallende sterren. Alsof er in Gimåfors elke heldere avond een meteorenregen is.

Het kaartje hieronder is een detail uit de Light Pollution Atlas, waarin ik de omgeving van Holmsjön met de rode pijl heb aangeduid. De stad Sundsvall springt er uit qua lichtvervuiling, maar ligt ver genoeg van ons huis om niet meer hinderlijk te zijn. Ook de bewoonde valleien van de Ljungan en de Indalsälven (die van oost naar west lopen) zijn duidelijk te herkennen. Gimåfors ligt op de donkere heuvelrug tussen beide valleien in.

Ons huis staat in een gebied met vrijwel geen lichtvervuiling, zoals te zien op dit detail uit de Light Pollution Atlas. De steden Sundsvall en Östersund springen er uit, maar ook daar is er nog veel minder lichtvervuiling dan in Vlaanderen.

Het contrast met het lichtvuile Vlaanderen (en Nederland) kan niet groter zijn. Dat is één hel verlicht gebied, waar het overgrote deel van de sterren zelfs tijdens de helderste nachten niet meer te zien zijn.
We hebben nog geen telescoop in ons Zweedse huis, maar misschien moeten we dat toch maar eens overwegen. Veel Vlaamse amateurastronomen zouden - bij manier van spreken  - een moord begaan om in dergelijke omstandigheden hun waarnemingen te kunnen doen.
Het noorderlicht krijg je er geregeld gratis bij.

Het contrast met het lichtveruilde Vlaanderen kan niet groter zijn.(klik op de kaartjes om ze te vergroten)

Het monster van Holmsjön

Sinds kort doen in Medelpad hardnekkige geruchten de ronde over "Het monster van Holmsjön". Het zou voor het eerst gesignaleerd zijn half juli, in de omgeving van Sandnäset (zie foto hieronder). Getuigen spreken van "een weerzinwekkende verschijning, met een spierwit lijf en een opvallend grijze kop". Het zou een kleine twee meter lang zijn en werd in juli nog een paar keer gespot. Sinds augustus heeft het zich merkwaardig genoeg niet meer laten zien.

De Zweden die de mysterieuze verschijning zagen opduiken, getuigen dat het een angstaanjagend, maar onverstaanbaar geluid voortbrengt. Het monster zou klanken uitstoten als "Brrrr! Brrr! Brrrr!" en "K-k-k-oud! K-k-k-koud! K-k-k-koud seg ik u!" Ze begrijpen er in elk geval geen snars van.

De autoriteiten vragen om niet te panikeren. Volgens hen wijst alles erop dat het dan wel om een erg lelijk, maar ook totaal ongevaarlijk monster zou gaan. De toeristische dienst van Medelpad reageerde zelfs verheugd: "Kunnen we eindelijk ook op dit gebied de concurrentie aangaan met dat prutsmeertje in Schotland. Dit moet extra toeristen kunnen lokken naar onze prachtige regio."

Het monster van Holmsjön, zoals gefotografeerd door een getuige half juli 2015.