Hoe 'Wilde Huss' in 4 uur tijd een meer liet leeglopen

Op een steenworp afstand van ons huis ligt één van de oudste en mooiste kerkjes van Medelpad en misschien wel van heel Zweden. De stenen Lidens Gamla Kyrka (oude kerk) in Liden ligt aan de oever van de Indalsälven, een beetje van de grote weg af en alleen bereikbaar via de grindweg die Liden verbindt met Holmsjön. Op zich is het kerkje al een bezoek waard, maar het loont de moeite om er eens op zoek te gaan naar een vrij onopvallende grafsteen op het omringende kerkhofje. Het is de laatste rustplaats van Magnus Huss, bijgenaamd Vildhussen (de Wilde Huss). Die naam kreeg hij nadat hij er in slaagde om, geheel per ongeluk, een groot meer in minder dan vier uur tijd volledig te doen leegstromen.

Lidens Gamla Kyrka, met de losstaande houten klokkentoren en het omheinde kerkhofje.

Magnus Huss (1755 - 1797) was een handelaar uit Sundsvall wiens ambities achteraf groter bleken dan zijn commerciële successen. In de tijd van Huss begon de houthandel in Medelpad te floreren. De boomstammen werden onder meer via de Indalsälven en zijrivieren vervoerd naar Sundsvall , maar de grote stroomversnelling ("Storforsen") van Gedungsen zorgde voor veel brokken en totaal vernielde boomstammen, waardoor het hout waardeloos werd.

Huss meende dé oplossing gevonden te hebben. Hij zou de stroomversnelling omzeilen door een nieuw kanaal uit te graven naast Storforsen. Met zijn Storfors Bolag begon hij in 1794 vol goede moed aan het immense werk. Daarvoor had hij een zanderig terrein uitgekozen, omdat dit nu eenmaal veel gemakkelijker graaft. Op 6 juni 1796 liep het grondig fout. De houten dammen die Huss had gebouwd op de losse zandgrond, bleken niet bestand tegen de lentevloed van de rivier en braken door. De erosiegevoelige zandgrond was geen partij voor het woeste water en spoelde ogenblikkelijk weg. De rivier verlegde meteen zijn loop, Storforsen viel droog. Het stroomopwaarts gelegen Ragunda-meer, 26 kilometer lang, was zijn natuurlijke dam kwijt en liep in vier uur tijd volledig leeg. Een vloedgolf van 15 meter trok over de Indalsälven en richtte tot aan de monding in de Oostzee een ware ravage aan. Het was één van de grootste "natuur"-rampen uit de Zweedse geschiedenis, maar als bij wonder vielen er geen doden.

De omwonenden van Ragundasjön, die onder meer leefden van de zalmvangst in de stroomversnelling, waren woest op Magnus Huss, die ze bedachten met de bijnaam Vildhussen (de Wilde Huss). Een jaar later spoelde zijn dode lichaam aan op de oever van de Indalsälven in Liden, waar hij op 10 september 1797 werd begraven op het kerkhof. Blijkbaar was zijn boot gekapseisd, volgens hardnekkige geruchten nadat die een zetje had gekregen van de gefrustreerde landbouwers en vissers uit de geteisterde omgeving.

Het graf van Magnus "Vildhussen" Huss op het kerkhof van Lidens Gamla Kyrka.

Sinds die noodlottige 6 juni 1796 heet Gedungsen niet langer "Storforsen" (de Grote Stroomversnelling), maar wel "Döda Fallet" (de Dode Waterval). Het is nu een natuurgebied waar de gevolgen van de ramp die Vildhussen heeft veroorzaakt nog altijd duidelijk te zien zijn. Een bezoek aan Döda Fallet staat voor één van onze volgende verblijven op het programma.

En tot slot voor de 'petite histoire': Magnus "Vildhussen" Huss heeft een bekende neef én naamgenoot die wel succes kende. De zoon van zijn broer kreeg dezelfde naam mee, schopte het tot professor en staat nu over de hele wereld bekend als de arts die voor het eerst alcoholisme als een ziekte beschreef. Ook deze Magnus Huss (1807-1890) kreeg een bijnaam: Tamhussen, oftewel "de kalme Huss".

De beroemde neef en naamgenoot van Vildhussen: professor Magnus "Tamhussen" Huss.

De ene zomer is de andere niet

De ene zomer is de andere niet, ook niet in Medelpad. In juli vorig jaar zaten we nog vaak te puffen op ons terras bij tropische temperaturen van 30 graden en meer. De voorbije weken konden we kennismaken met een meer klassieke Zweedse zomer: wisselvallig en vrij koel, met een maximumtemperatuur die nooit hoger uitkwam dan 21 graden.

Die wisselvalligheid kon de pret niet derven. Er waren maar twee dagen waarop het regende van 's morgens vroeg tot 's avonds laat. Alle andere dagen waren er op zijn minst lange droge periodes. We hadden deze keer de racefietsen meegenomen en vaak was het ideaal weer om fietstochten te maken over de licht glooiende wegen: droog, niet te warm en ook niet al te veel wind. We hebben dus de nodige kilometers kunnen afmalen, een mooie voorbereiding op het komende schaatsseizoen. Eén keer keken we raar op, toen we op weg naar Torpshammar plots voor een overstroomde weg stonden. Gelukkig konden we er nog door zonder al te nat te worden.

De weg van Sandnäset naar Torphammar stond op maandag 27 juli door de overvloedige regen van de vorige dag nog gedeeltelijk onder water, maar echte problemen leverde dat niet op.

Vermoedelijk door het slechte weer, gebeurde er op zondagavond 26 juli een verkeersongeluk op weg 320, op een paar kilometer van ons huis. Dat kwam uitgebreid in de lokale krant, want het was al van in de jaren tachtig geleden dat er in deze buurt nog eens een auto-ongeval gebeurde. Het ging om wat de Zweden een "singelolycka" noemen: een ongeval waarbij maar één auto is betrokken. Door het ongeval werd de weg een tijdlang volledig afgesloten in beide richtingen. Wie de pech had om een paar kilometer voorbij de plaats van het ongeluk te moeten zijn, die kon meteen een omweg maken van maar eventjes 80 kilometer, helemaal rond het 37 kilometer lange Holmsjön. Gelukkig hebben we er zelf niets van gemerkt en hoorden we pas enkele dagen daarna wat er precies gebeurd was.

In ons Zweeds huis hebben we nog geen internetverbinding (en die missen we ook niet tijdens onze vakanties), waardoor het op dit blog een tijdje stil was. Dat maken we de komende weken goed met een aantal verslagjes van onze juli-activiteiten in Medelpad en Jämtland!

Geen happy end voor berenverhaal

Zoals te vrezen was, is het niet goed afgelopen voor het speelse berenjong dat in de omgeving van ons huis rondhuppelde (zie vorige bericht). Vanavond is het dier aangereden door een auto en het heeft de klap niet overleefd.
De politie van Sundsvall kwam ter plaatse om de vaststellingen te doen. De woordvoerder verklaarde nogmaals dat een beer niet thuis hoort in een bewoonde omgeving: "Het is en blijft een wild dier en geen mensenvriend."
Tot ongenoegen van de meeste dorpsbewoners, was het beertje uitgegroeid tot een toeristische attractie. De "berenspotters" kwamen uit heel Zweden en sommigen gaven het diertje zelfs eten om het beter te kunnen fotograferen. Dat was uiteraard niet verstandig.

Nu maar hopen dat moeder beer en haar twee andere welpen dieper het bos zijn ingetrokken.

Bron: Sundsvall Tidning.

In de ban van de beer

Ons dorp in Medelpad is al een paar dagen volledig in de ban van een berenfamilie. Een jong beertje liet zich al verschillende keren gewillig fotograferen en filmen terwijl het aan de rand van het bos en langs de weg aan het spelen was. Waarschijnlijk heeft het nog twee broertjes of zusjes, maar die laten zich veel minder zien. De moederbeer laat zich nu en dan horen,  maar blijft voorlopig onttrokken aan nieuwsgierige menselijke blikken.

Het beertje langs de kant van de weg, vlak bij ons huis. Het beeld komt uit een filmpje dat onze buurman gemaakt heeft.

Ook onze buurman kon het berenjong filmen, langs de kant van de weg op amper een paar kilometer van ons huis. Bijzonder schattig en guitig om te zien. Maar na het aanvankelijke enthousiasme bij de dorpsbewoners, begint er nu ook ongenoegen te groeien. En voor beide gevoelens kan je wel begrip opbrengen.

Via de plaatselijke pers is het nieuws van het speelse berenjong in heel Zweden bekend geraakt. Niet alleen de plaatselijke bewoners, maar ook "berentoeristen" proberen nu langs de kant van de weg films en foto's te maken van het beertje. En daar is dat beest natuurlijk niet bij gebaat. Ten eerste heeft niet elke mens dezelfde goede bedoelingen als de fotograferende buurtbewoners en toeristen. Het is dus beter dat het beestje niet meteen een te grote mensenvriend wordt. Ten tweede is en blijft de beer een wild én gevaarlijk dier. Tot nu toe bleef de berenmoeder op afstand, maar als ze het op haar heupen krijgt kan ze erg agressief uit de hoek komen als ze haar jong wil beschermen.

Ik moet eerlijk zijn: ik hoop ook ooit een beer te zien in Zweden, maar dan wel diep in het bos en op een veilige afstand. Liefst niet terwijl ik mijn gras aan het afrijden ben in mijn tuin en moederbeer plots opduikt aan de bosrand. Het beertje mag dus samen met zijn moeder, zusjes en broertjes diep de Medelpadse wouden intrekken. Dat lijkt mij nog het beste voor iedereen.

Ondertussen heeft ook het nationale tv-nieuws van SVT een item gewijd aan het berenjong. Je kan de reportage zien via deze link.

Als het een auto hoort, vlucht het beertje gelukkig het bos in.

Een zoete zonde in de oude kerk

Update 2017: helaas heeft Den Söta Synden de deuren defintief gesloten.

De toeristische dienst van Sundsvall had het ons al gezegd op de allereerste dag dat we in Medelpad waren: "Weet je dat er hier in de buurt Belgen wonen die ijsjes en wafels verkopen in een oude kerk?" Onze buren hadden ons ook al dolenthousiast verteld over onze landgenoten die in de kerk van Ljungaverk heerlijke lekkernijen bereiden. Omdat de weg van Sandnäset naar Torpshammar vorige zomer onderbroken was door werkzaamheden, waren we er helaas nog niet geraakt. Maar de voorbije paasvakantie zijn we ze eindelijk gaan proeven: de zelfbereide Belgische ijsjes van Jeroen en Valerie in Ljungaverk.

Jeroen en Valerie lieten een vijftal jaar geleden Antwerpen achter zich en vestigden zich in de oude, ontwijde kerk van Ljungaverk, een dorpje in de gemeente Ånge in Medelpad. Het gebouw stond al een tijd leeg, op zoek naar een herbestemming. Er was eerst sprake van een pizza-restaurant en een massagesalon. Vooral dat laatste kon niet meteen op veel enthousiasme rekenen bij de dorpsbewoners. Gelukkig voor hen kwamen toen Jeroen en Valerie op de proppen met hun ijssalon. Het dorp sloot hen snel in de armen.

De oude kerk van Ljungaverk, nu het ijssalon van Jeroen en Valerie.

Jeroen en Valerie bouwden de half-ondergrondse verdieping van het kerkgebouw om tot een woonruimte. De eigenlijke kerk toverden ze om tot een gezellige verbruiksruimte. De naam van het ijssalon luidt toepasselijk Söta Synden, de Zoete Zonde. En of de Zweden in de verleiding komen. Van heinde en ver komen ze naar Ljungaverk afgezakt om te snoepen van de Belgische zoetigheden. In zonnige en warme tijden verwelkomen Jeroen en Valerie geregeld tot vijfhonderd of meer klanten per dag. Alleen tijdens de weekends, want Den Söta Synden is alleen op vrijdag, zaterdag en zondag open. Daar is een goede reden voor. Tijdens die drie weekenddagen verkopen ze zo veel ijs, dat ze alle andere dagen van de week nodig hebben om voldoende voorraad aan te maken. Jeroen en Valerie maken immers alle ijs zelf. Ze bereiden in totaal vijftig verschillende smaken, waarvan er elk weekend telkens twintig in het alternatieve altaar, de koeltoog, staan.

De voormalige kerk is kleurrijk ingericht. Geen altaar meer, wel een koeltoog.

We proefden zelf van het mascarpone-ijs, ontzettend populair bij de Zweden. En hoe kan het anders als groot-Gentenaars: uiteraard ook van het rozerode cuberdon-ijs. De weg van Sandnäset naar Torpshammar ligt er nu prachtig bij. Vijfenveertig kilometer is naar Zweedse normen niet ver. Gelukkig maar. We zullen nog vaak vanuit ons huis op kerkbezoek gaan in Ljungaverk.

Jeroen aan het werk..

Ljungaverk ligt aan de E14 die Sundsvall met Trondheim verbindt, diep in de mooie Ljungan-vallei. Meer informatie vind je op hun Facebookpagina (in het Zweeds).

Wereldprimeur voor luchthaven Sundsvall

Sundsvall-Timrå Airport in Medelpad mag dan al niet de grootste luchthaven zijn, ze heeft wel een wereldprimeur te pakken. Vanuit de verkeerstoren houden ze voortaan ook de vliegbewegingen van de 150 kilometer noordelijker gelegen luchthaven van Örnsköldsvik in de gaten. Dat betekent dat er voortaan vliegtuigen landen en opstijgen in Övik terwijl er daar niemand meer in de verkeerstoren zit. Dat is voorlopig nergens anders ter wereld het geval.

De Zweedse minister van Binnenlandse Zaken Anna Johansson kwam de virtuele verkeerstoren in Sundsvall-Timrå gisteren inwijden. De technologie achter dit project komt van Saab. Uiteraard is de veiligheid heel erg belangrijk. De datastroom loopt via een versleutelde verbinding en er zijn diverse reserve-systemen voorzien. De Zweden hopen dit concept te kunnen exporteren naar de rest van de wereld.

(Bron: Sundsvall Tidning)

De luchtverkeersleiders zitten in werkelijkheid in Sundsvall, maar houden via de schermen de vliegbewegingen in Örnsköldsvik in de gaten., alsof ze daar in de verkeerstoren zitten. (screenshot ST TV, klik hier voor de volledige reportage)

In Sundsvall begint een nieuw seizoen

Er zijn zo van die details waaraan je merkt dat je het gewoon wordt om naar Zweden te reizen. Zoals het feit dat je met de auto van Göteborg naar Gimåfors doorsteekt (800 kilometer) zonder daarbij een GPS of kaart nodig te hebben, ook niet voor dat zijsprongetje onderweg naar Gästrikland, om daar nog eventjes op vriendenbezoek te gaan. Of nog: dat je tot de conclusie komt dat je naar Zweden bent vertrokken zonder er aan te denken het fototoestel mee te nemen. Waardoor er helaas weinig tot geen beeldmateriaal bestaat van onze trip tijdens de bijna voorbije paasvakantie.

Het was een relatief kort verblijf, aangezien ik de tweede week alweer op het werk in Oostende werd verwacht. We zijn nog eens met de eigen wagen gereden. Vier dagen reizen om vijf dagen ter plaatse te zijn: velen verklaren ons gek. Maar rond de nachtelijke overtocht met Stena Line van Kiel naar Göteborg (en omgekeerd) hangt er voor ons ook al een vakantiesfeer en een dagtocht over de rustige Zweedse wegen vinden we niet meteen een straf.

(kaartje: Google Maps)

Op het kaartje hierboven staat in het blauw de route die we hebben gevolgd van Göteborg naar ons huis. Ze loopt via Alingsås, Mariestad, Örebro, Västerås, Sala en Gävle. De noordelijke grijze route loopt via nog kleinere wegen en zullen we in de zomer uitproberen, als de wegen er volledig sneeuwvrij zijn. Deze route loopt immers door een wat meer bergachtige streek. De zuidelijke grijze route volgen we grotendeels als we de ferry links (of eigenlijk rechts) laten liggen en via de Öresundsbrug rijden.

De voorbije vakantie was ook goed voor een primeur. Voor het eerst zijn we gaan kijken naar een thuiswedstrijd van GIF Sundsvall, de plaatselijke voetbalclub die dit seizoen opnieuw in de hoogste Zweedse klasse uitkomt. Het was de allereerste competitiewedstrijd, want in Zweden beginnen ze in april aan het nieuwe seizoen, na een lange voetballoze pauze tijdens de wintermaanden. Logisch, gezien het klimaat. GIF Sundsvall moest meteen openen tegen de zwaarst mogelijke tegenstander, Champions League-deelnemer Malmö FF. Het werd een niet onlogische 1-4 nederlaag na een meer dan verdienstelijke wedstrijd waarin Sundsvall goed meevoetbalde. De wedstrijden volgen elkaar snel op. Ondertussen heeft Sundsvall ook al eens gewonnen en eens gelijk gespeeld. Het draait daarmee goed mee in de middenmoot.

De ploeg speelt in de gemoedelijke Norrporten-arena, pal in het centrum van Sundsvall. Hun bijnaam is Norrlandslaget, letterlijk vertaald: "de ploeg van het noorden". Dat is niet overdreven, want geen enkele van de Zweedse eersteklassers komt uit een stad die nog verder naar het noorden ligt. Er zullen er ongetwijfeld een aantal diep gezucht hebben toen GIF na enkele jaren afwezigheid opnieuw wist door te dringen tot de hoogste klasse. Het betekent voor de ploegen uit het zuiden immers een verplaatsing met het vliegtuig.

De Norrporten-arena op 6 april, gezien door de GSM van dochter Diede.

Dochter Diede maakte met haar GSM enkele foto's voor de wedstrijd begon. Zoals je kunt zien, hadden we een mooi plaatsje achter het doel. Met een gezinsticket kostte ons dat in totaal welgeteld 250 kronen, dat is ongeveer 7 euro per persoon. En dat voor een topwedstrijd! Een volledig fotoverslag is te vinden op de Facebook-pagina van GIF Sundsvall.

De jeugd van GIF Sundsvall marcheert over het veld, in het zog van de mascotte en het trommelkorps. (foto Ids)

Nog meer nieuws te melden over ons paasverblijf in Medelpad? Uiteraard! We hebben nog op natuurijs geschaatst én gingen een ijsje eten in een oude kerk, bij Belgen die al vijf jaar in Medelpad wonen. Daarover binnenkort meer!